ศาลจีนมีคำตัดสินที่น่าสนใจเกี่ยวกับการใช้ AI ในภาคธุรกิจ โดยระบุว่า บริษัทไม่สามารถเลิกจ้างพนักงานได้เพียงเพราะ AI สามารถทำงานแทนมนุษย์ได้ ซึ่งถือเป็นบรรทัดฐานสำคัญท่ามกลางกระแส AI Automation ที่หลายองค์กรทั่วโลกกำลังนำมาใช้เพื่อลดต้นทุนและลดจำนวนพนักงาน
คดีนี้เกิดขึ้นกับพนักงานชายชื่อ “โจว” ที่เข้าทำงานกับบริษัทเทคโนโลยีแห่งหนึ่งในปี 2022 ในตำแหน่งหัวหน้าฝ่ายควบคุมคุณภาพ โดยมีหน้าที่ตรวจสอบผลลัพธ์จากโมเดล AI เพื่อคัดกรองเนื้อหาที่ผิดกฎหมายและละเมิดลิขสิทธิ์ เขาได้รับเงินเดือนประมาณ 25,000 หยวนต่อเดือน หรือราว 125,000 บาท
อย่างไรก็ตาม ต่อมาบริษัทสามารถพัฒนา AI ให้ทำงานในส่วนนี้ได้แบบอัตโนมัติ จึงตัดสินใจปรับลดตำแหน่งของโจวลงไปอยู่ระดับปฏิบัติการ พร้อมลดเงินเดือนเหลือเพียง 15,000 หยวน หรือลดลงประมาณ 40% เมื่อโจวปฏิเสธข้อเสนอดังกล่าว บริษัทจึงเลิกจ้างเขา โดยอ้างว่าเป็นการปรับโครงสร้างองค์กรและลดจำนวนพนักงาน
โจวตัดสินใจยื่นเรื่องเข้าสู่กระบวนการอนุญาโตตุลาการ ก่อนที่คดีจะถูกส่งต่อไปยังศาลกลางเมืองหางโจว ซึ่งสุดท้ายศาลตัดสินให้เขาเป็นฝ่ายชนะ โดยระบุว่า การใช้ AI ไม่ใช่เหตุผลทางกฎหมายที่เพียงพอสำหรับการเลิกจ้างพนักงาน
ศาลอธิบายว่า กฎหมายแรงงานจีนอนุญาตให้เลิกจ้างได้ในกรณีที่เกิด “การเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในสถานการณ์ที่เป็นรูปธรรม” เช่น วิกฤตเศรษฐกิจรุนแรง หรือเหตุการณ์ที่ทำให้บริษัทไม่สามารถดำเนินกิจการต่อได้ แต่การนำ AI มาใช้ถือเป็น “การตัดสินใจทางธุรกิจโดยสมัครใจ” ไม่ใช่เหตุสุดวิสัยหรือเหตุการณ์ที่หลีกเลี่ยงไม่ได้
นอกจากนี้ ศาลยังมองว่าการเสนอให้พนักงานย้ายไปตำแหน่งที่ต่ำลง พร้อมลดเงินเดือนเกือบครึ่ง ไม่ใช่ข้อเสนอที่สมเหตุสมผลสำหรับการโยกย้ายงาน
คำตัดสินดังกล่าวยังส่งสัญญาณชัดเจนว่า หากบริษัทต้องการปรับตัวเข้าสู่ยุค AI นายจ้างควรเลือกใช้วิธีเจรจา ฝึกอบรมทักษะใหม่ หรือจัดหาตำแหน่งที่เหมาะสมให้พนักงาน มากกว่าการใช้ AI เป็นข้ออ้างในการปลดคนออกจากงานทันที
หลายฝ่ายมองว่า นี่อาจเป็นจุดเริ่มต้นของแนวทางใหม่ในการคุ้มครองแรงงานในยุค AI และสะท้อนว่า แม้เทคโนโลยีจะพัฒนาเร็วเพียงใด แต่บริษัทก็ยังต้องรับผิดชอบต่อพนักงานของตนเอง เพราะท้ายที่สุดแล้ว AI ควรเป็นเครื่องมือเพิ่มประสิทธิภาพในการทำงาน ไม่ใช่ทางลัดในการลดคนหรือหลีกเลี่ยงความรับผิดชอบต่อแรงงานในองค์กร
อย่างไรก็ตาม คำตัดสินของศาลจีนไม่ได้หมายความว่าบริษัทจะไม่สามารถเลิกจ้างพนักงานได้เลย เพราะหากเป็นการปรับลดพนักงานตามขั้นตอนของกฎหมายแรงงาน มีเหตุผลรองรับชัดเจน เช่น ปัญหาทางธุรกิจ การปรับโครงสร้างองค์กร หรือความจำเป็นด้านการดำเนินงาน รวมถึงมีการจ่ายค่าชดเชยและดูแลสิทธิพนักงานอย่างเหมาะสม ก็ยังสามารถดำเนินการได้ตามปกติ
เพียงแต่บริษัทไม่สามารถใช้เหตุผลว่า “AI ทำงานแทนได้” มาเป็นข้ออ้างในการปลดพนักงานโดยตรง โดยไม่ผ่านกระบวนการคุ้มครองแรงงานที่กฎหมายกำหนดไว้เท่านั้น
Comment